مقدمه:

«تنش هاي طولاني مدت باعث كاهش اندازه گياه مي شود. گرچه آماس سلول مهمترين عامل كوچك ماندن اندازه گياه است اما تنش آب تقريبا بر هر فرايندي از گياه موثر است. اصولا فشار آماس در سلولهاي در حال رشد كم است ولي براي اتساع و بزرگ شدن سلولها به حداقلي از فشار آماس نياز مي باشد زيرا آماس از نظر باز و بسته شدن روزنه ها ، رشد برگها ، گلها و حركات مختلف اعضا گياه الزامي است . معمولا اثر تنش آبي بر رشد گياه تصاعدي است .اگر فرض شود مقدار محصول در شرايطي كه گياه بدون تنش آبي است  بوده و در چنين شرايطي مجموع تبخير- تعرق گياه در طي رشد  باشد مسلما با كاهش  تبخير- تعرق و قرار گرفتن گياه تحت تنش آبي مقدار محصول كاهش مي يابد و به  مي رسد كه خواهد بود. حاصل بخش  كه مقدار نسبي محصول توليدي  است از رابطه زير بدست مي آيد                                                                        

در اين معادله  تبخير- تعرق پتانسيل گياه مورد نظر و  مقدار محصول (ماده خشك) توليدي به ازاي  مي باشد .ET مقدار واقعي تبخير- تعرق واقعي و Y مقدار واقعي محصول مي باشد  شيب منحني تغييرات  نسبت  است كه بايد هر نوع گياه به صورت تجربي بدست آيد.»[2]

 

پژوهش هاي انجام شده:

«پژوهش هاي مختلفي به منظور امكان كاربرد منابع آب شور و تاثير آن بر عملكرد و درامد محصولات كشاورزي انجام شده است . ميري و شالهوت (meri&shalhevet,1973) ، سپاسخواه و بورسما (sepaskhah&boersma,1979) ، پارا و رومرو(parra&romero,1980)  و جنسون (Jensen,1982) اثر دو عامل كم آبي و تنش آبي در كاهش رشد و عملكرد محصولات زراعي مطالعه كردند در اين مطالعات مشخص شد كه تنش آبي در كاهش رشد و عملكرد گياه نسبت به تنش شوري از تاثير بيشتري برخوردار بوده است.

داتا  و همكاران يك تابع توليد براي گندم تحت شرايط شوري استخراج كردند. تابع مذكور دلالت بر آن دارد كه مقادير توليد نهايي متغير هاي كمي و كيفي آب به ترتيب .043 و.075 تن در هكتار و نسبت نهايي جايگزيني دو عامل فوق 1.79 است(data&et al.,1998).

روسو و بيكر تاثير مقدار آب آبياري با مقادير مختلف شوري را بر تغييرات عملكرد در محصول ذرت و پنبه با استفاده از روش تحليل تابع آب – شوري بررسي كردند و نتيجه گرفتند كه با افزايش سطح شوري توليد نهايي آب كاهش مي يابد(russo&baker,1987).

كاترجي و همكاران روابط موجود آب – عملكرد را، كه براي شرايط خشكي استخراج شده اند ، براي چهار گياه ذرت، آفتابگردان،سيب زميني و سويا در شرايط تنش ناشي از شوري مورد بررسي قرار دادند و نتيجه گرفتند كه بجز سويا عملكرد بقيه گياهان با مقادير پيش بيني شده روابط پيشگفته مطابقت مطلوبي دارند.(katerji&etal,1998»[3]

 

مدل هاي جذب آب به هنگام وجود توامان شوري و كم آبي

 

با كم شدن رطوبت خاك ، پتانسيل ماتريك كاهش يافته و گياه براي برداشت مقدار معيني آب بايد انرژي حياتي بيشتري مصرف كند  اما اغلب، گياه چنين توانايي نداشته و در نتيجه جذب آب كاهش مي يابد . از سوي ديگر با بالا رفتن غلظت املاح در محلول خاك، فشار اسمزي افزايش يافته  و اين به نوبه خود جذب آب توسط ريشه را كاهش مي دهد.هر چند كه اثر هر يك از اين دو پديده در كاهش جذب آب به تنهايي  از مدتها پيش شناسايي شده ولي اين پرسش كه به هنگام وجود تاثير توامان اين دو عامل، جذب آب توسط گياه به چه ميزان كاهش مي يابد براي مدت ها بي پاسخ بود. بديهي است كه وجود هر يك از تنش هاي كم آبي و شوري ، جذب آب را كاهش مي دهند و وجود هر دو با هم اين كاهش را تشديد مي كند  ولي شدت كاهش را چگونه ميتوان به صورت كمي بيان كرد .پيچيدگي اين مسئله هنگامي دوچندان مي شود كه بدانيم  پتانسيل هاي ماتريك و اسمزي در زمان و مكان دائما در حال تغيير هستند .پژوهشگران پنداشتند  كه با افزايش فشار اسمزي و كاهش پتانسيل ماتريك ، انرژي آزاد آب در خاك كاهش مي يابد و به هنگام وجود هر دو تنش با هم ، كاهش جذب آب توسط گياه و مدلول كل كاهش انرژي آزاد آب در خاك است . هر چند كه اين نظريه كه به آن نظريه جمع پذيري[1] گويند        در نگاه اول منطقي بنظر مي رسد ، ليكن تنها بخشي از واقعيت را كه مربوط به خاك و نه گياه است ، در نظر مي گيرد.بديهي كه اجزاي انرژي آب در خاك جمع پذيرند و كل انرژي عبارت از جمع جبري اجزاي آن است ، ولي رفتار گياه به ازاي افزايش يك سانتيمتر فشار اسمزي با كاهش مكش ماتريك به اندازه يك سانتيمتر يكسان نيست .يكي از دلايل اين موضوع مربوط به آن است كه به هنگام وجود شوري، گياه مي تواند خود را تا حدي با جرم اضافي موجود در سيستم (املاح محلول) سازگار كند كه اصطلاحا به آن سازگاري اسمزي [2] گويند و يا اينكه نفوذ پذيري ريشه ها نسبت به آب شور افزايش يابد . حال آنكه كم آبي (پتانسيل ماتريك كم)به مفهوم نبود جرم در سيستم است و گياه در چنين شرايطي سازگاري چنداني بروز نمي دهد. بنابر اين هر چند كه فشار اسمزي و پتانسيل ماتريك هر يك به نوعي انرژي آب در خاك را دستخوش تغيير مي كنند ولي وجود يكي ناشي از فراواني جرم در محيط ريشه و ديگري به معناي نبود آن است . بديهي است كه پاسخ گياه به اين دو يكسان نخواهد بود .پژوهش هاي اوليه نيز نشان داده بود كه جمع پذيري ساده پتانسيل ها فرايند جذب آب را توضيح نمي دهد و بنابراين پيروان اين مكتب ضرايبي را براي هر يك از پتانسيل ها در نظر گرفتند كه هيچگاه چنين ضرايبي نه تعريف شده است ونه عملا بدست مي آيد .

 وان گنوختن (1987 )تاثیر همزمان تنش خشکی و شوری را در جذب آب توسط ریشه به صورت جمع فشار اسمزی ومکش ماتریک به صورت زیر پیشنهاد کرد:

                                                                                                           

 

در این معادله p ، و پارامتر های تجربی هستند. مکشی از خاک است که در آن مقدار جذب به50 درصد حداکثر جذب کاهش می یابد.

 

 

 

 

از آنجا که فرض جمع پذیری وخطی بودن رابطه بین مکش ماتریک و فشار اسمزی فرض منطقی نیست و همچنین به دلیل مشکل تخمین سه پارامتر تجربی رابطه بالا،وان گنوختن (1987 )رابطه ساده تری به صورت حاصل ضرب و  ارائه کرد:

 

که در آن و ثابت های تجربی هستند. فشار اسمزی است در جایی که به مقدار 0.5 کاهش می یابد.

 

دیرکس وهمکاران (1993 )با منظور کردن حد آستانه برای مکش ماتریک وفشار اسمزی رابطه بالا را به شکل زیر اصلاح کردند:

                                                                                                             

 

 

در رابطه بالا یک مقدار آستانه است.

 

همایی(1999 )نیز پس از مواجه شدن با نارسایی های رابطه های ارائه شده در بالا برای ،تاثیر همزمان تنش خشکی وشوری را برجذب آب توسطریشه به صورت ترکیبی از رابطه ماس و هافمن (1977 )وفدس و همکاران (1978 )بیان کرد :

 

 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               

این رابطه وقتی معتبر است که و باشد.در این رابطه یک مقدار آستانه برای گیاه است.هرگاه مکش خاک به مقدار آستانه برسد،برداشت آب توسط ریشه به طور خطی کاهش می یابد.مقدار و بستگی به نوع محصول دارند.

 

 

 

منابع:

1-  باي بوردي،م، اصول مهندسي و آبياري (جلد اول) روابط آب و خاك ، تهران :انتشارات دانشگاه تهران ، چاپ هفتم 1379.

2-    عليزاده،ا.1387،رابطه آب و خاك و گياه، مشهد: انتشارات دانشگاه امام رضا(ع)،چاپ هشتم 1387.

3-  كياني،ع وا. مير لطفي،م. آبيار،ن وم،بررسي اقتصادي توليد گندم در شرايط شوري و كم آبي ،اقتصاد كشاورزي و توسعه،سال يازدهم،شماره 43،44،پاييز و زمستان1382.

  4-همایی، م؛ واکنش گیاهان به شوری، تهران: کمیته ملی آبیاری و زهکشی ایران، چاپ اول، 1381 ،98 صفحه

 



1-Additivity

2-osmotic adjustment

+ نوشته شده در  جمعه بیست و دوم آذر 1387ساعت 1:48  توسط محمد نادري | 
 
صفحه نخست
پروفایل مدیر وبلاگ
پست الکترونیک
آرشیو وبلاگ
عناوین مطالب وبلاگ
درباره وبلاگ
محمد نادري
دانشجوی دکتری آبیاری و زهکشی

نوشته های پیشین
اردیبهشت 1392
آبان 1391
دی 1390
مهر 1390
خرداد 1390
اردیبهشت 1390
فروردین 1390
دی 1389
مهر 1389
شهریور 1388
اردیبهشت 1388
فروردین 1388
اسفند 1387
دی 1387
آذر 1387
آبان 1387
آرشیو موضوعی
مقالات
پیوندها
سازمان جهاد كشاورزي سيستان و بلوچستان
سازمان آب منطقه اي سيستان و بلوچستان
سايت سازمان هواشناسي كشور
وبلاگ استاد دانشگاه پيام نور (رشته تاريخ)
تاريخ بلوچستان در گذر زمان 3
yahoo
cloob
دانشگاه فردوسي
دانشگاه زابل
دانلود مقالات لاتين
جهاد دانشگاهي
كميته ملي آبياري و زهكشي
gmail
مجله علمي كشاورزي
ليست مجلات مورد تاييد وزارت علوم
مقالات و پايان نامه فارسي
دانلود مقالات(scirus)
دانشگاه تربيت مدرس
دانشگاه تهران
دانشگاه اصفهان
سايت مترجم پارس
فرهنگ آريانپور
بانك اطلاعات نشريات كشور
باشگاه جوانان ايراني
آزمايشگاه ملي كشاورزي آمريكا
پايگاه خبري صد ا و سيماى جمهورى ا سلامى ايران
ايران خبر
جستجوگرفارسي
آنتي ويروس مجاني
 

 RSS

POWERED BY
BLOGFA.COM